Cục diện phân tán cát cứ cuối thời Ngô

Cục diện phân tán cát cứ cuối thời Ngô

Năm 944, sau 6 năm cầm quyền, Ngô Quyền qua đời. Trước khi mất, Ngô Quyền trao cho em vợ là Dương Tam Kha giúp con mình là Xương Ngập cầm quyền đất nước.

Toàn thư chép: “Tam Kha là anh (có sách chép là em) của Dương hậu, là gia thần của Tiền Ngô vương. Lúc trước, Tiền Ngô vương bệnh nặng, có mệnh để lại cho Tam Kha giúp đỡ con. Khi Vương mất, Tam Kha cướp ngôi. Con trưởng của Ngô vương là Xương Ngập sợ, chạy về Nam Sách Giang, trú ngụ ở nhà Phạm Lệnh Công ở Trà Hương. Tam Kha lấy con thứ hai của Ngô vương là Xương Văn làm con mình. Các con thứ cùa Ngô vương là Nam
Hưng, Càn Hưng cỏn bé, đều theo Dương quốc mẫu
Ngô Quyền qua đời, Dương Tam Kha được giao sứ mệnh cho
“giúp đỡ con”. Đó là điều hoàn toàn đúng đắn. Trước khi xưng vương, Ngô Quyền là con rể của Dương Đình Nghệ, (là anh rề hoặc là em rể) của Dương Tam Kha. Dương Tam Kha là con trai của Dương Đinh Nghệ. Khi Dương Đỉnh Nghệ xóa bò chính quyền đô hộ cùa nhà Nam Hán, giữ chức Tiết độ sứ và đóng ở Đại La thì Ngô Quyền được giao trấn trị Ái Châu và chắc chán trong thời gian này Dương Tam Kha ờ bên cạnh người cha cùa mình, nhất là từ khi Ngô Quyền thống lĩnh quân lính từ Ái Châu tiến ra Đại La đánh Kiều Công Tiễn. Chiến công đánh tan quân xâm lược Nam Hán trên sông Bạch Đằng (năm 938) có phần đóng góp không nhỏ của Dương Tam Kha. Không có tư liệu nào cho biết sau khi Ngô Quyền xưng vương thì Dương Tam Kha được giao những trọng trách gì mà chỉ có vài câu: “Lúc trước, Tiền Ngô vương bệnh nặng, có mệnh để lại cho Tam Kha giúp đỡ con”. Chi sơ qua vài nét mà sử liệu cho biết cũng thấy rõ mối quan hệ giữa hai người như thế nào.

Năm 944 Ngô Quyền mất. Năm Ất Tỵ (945), Dương Tam Kha lên ngôi xưng là Bình vương và tiến hành các biện pháp quản lý đất nước và củng cố quyền lực. Những việc làm cùa Dương Tam Kha được triều đình và xã hội lúc bấy giờ thừa nhận. Ngô Sĩ Liên đã viết: “Vả lại, lúc ẩy người trong nước ai cũng xem Tam Kha là vua”1Toàn thư, tập I, sđd, tr. 148. Như vậy từ năm 931 đến năm 945, người đứng đầu đất nước dù thay đổi tò Dương Đình Nghệ kế tiếp Ngô Quyền đến Dương Tam Kha tuy khác nhau về dòng họ nhưng lại có mối quan hệ gia đình rất chặt chẽ.

Cục diện cuối thời ngô
Dương Tam Kha

Nhưng trong nội bộ triều đình Cổ Loa và thân tộc hai họ Ngô – Dương đến thời điểm này đã có biến đổi và chịu không ít tác động của xu thế phát triển của tình hình xã hội đương thời. Ngô Xương Ngập rời Cổ Loa chạy đến ẩn náu tại nhà Phạm Lệnh Công ờ Trà Hương, nay thuộc huyện Nam Sách, tinh Hải Dương “Tam Kha sai chi huy sứ là Dương Cát Lợi, Đỗ Cảnh Thạc đem quân đến nhà Lệnh Công đuổi bắt Xương Ngập, tất cả ba lần đều không thực hiện được mệnh lệnh. Lệnh Công sợ, bèn giấu Xương Ngập trong động núi. Tam Kha biết, lại đuối bắt như trước,
rốt cuộc vẫn không bắt được
2Toàn thư, tập I, sđd, tr. 148.

Việc Dương Tam Kha nắm quyền cai trị đất nước và Ngô Xương Ngập rời khỏi kinh đô Cổ Loa đã gây xáo trộn không nhỏ trong nội bộ triều đình Cổ Loa, dẫn đến tình trạng mất ổn định của đất nước. Mặc dù được Dương Tam Kha nhận làm “con nuôi”, nhưng Xương Văn – người con thứ hai của Ngô Quyền không đồng tình với cách làm của Dương Tam Kha và âm thầm tìm cách đoạt lại ngôi vị của dòng họ. Sau một thời gian chuẩn bị, vào năm 950, trong dịp được cừ cùng các tướng Đỗ Cảnh Thạc, Dương Cát Lợi đi đánh dẹp hai thôn Đường – Nguyễn ờ Thái Bình3Theo Đào Duy Anh: “Hai thôn này ở hữu ngạn sông Đáy, thuộc huyện Quốc Oai, Phúc Thọ”. Trần Quốc Vượng chú rằng: “Đường Lâm nay là xã Cam Lâm, huyện Phúc Thọ, tinh Sơn Tây, quẽ hương của Ngô Quyền và Phùng Hưng” (thuộc vùng Đường Lâm – Nam Nguyễn ở Ba Vì, Hà Nội ngày nay), Xương Văn đã cùng các tướng lĩnh cầm quân quay về Cổ Loa đánh úp Dương Tam Kha, giành lại ngôi báu, xưng là Nam Tấn vương, bắt đầu thời kỳ Hậu Ngô vương (951 – 965).


Sau khi truất bỏ Dương Tam Kha, Nam Tấn vương không giết mà chi giáng Dương Tam Kha làm Trương Dương công, ban cho thực ấp (nay thuộc xã Chương Dương, huyện Thường Tín, Hà Nội) và Xương Văn đón anh là Xương Ngập về cùng cầm quyền giữ nước. Nhưng Ngô Xương Ngập lúc này lại câu nệ ờ phận “Trường, thứ” cùng xưng vương gọi là Thiên Sách vương. Lần đầu tiên trong lịch sử, đất nước có “hai vương” là Nam Tấn vương và Thiên Sách vương cùng trị vì. Nhưng từ đó mâu thuẫn về quyền lực lại trỗi dậy ngay trong nội bộ hậu duệ của Ngô Quyền.

Từ khi Thiên Sách vương Xương Ngập chuyên quyền, Nam Tấn vương Xương Văn không được tham gia triều chính, hai vương bắt đầu nảy sinh hiềm khích, khiến triều đình Cổ Loa bị cơn bão mâu thuẫn nội bộ gây sự bất hoà không gì chống đỡ nổi. về việc này sử thần Ngô Sĩ Liên cũng bàn rằng: “Nam Tấn vương đón Xương Ngập về để cùng trông coi chính sự, có thế gọi là người biết kinh anh, muốn cho cùng hưởng phú quý. Xương Ngập nên lấy sự mình không có công lao mà nhường ngôi cho em để cùng hưởng lộc, thì đức ấy há chăng rạng rỡ lớn lao ư? Lại câu nệ ở phận đích trưởng, cũng xưng vương, trông coi chính sự, lại chuyên quyển làm oai, làm phúc, đến nối Nam Tấn vương không được dự chính sự nữa, thật là mất đạo nghĩa anh em. Chí thú rất là ti tiện”4Toàn thư, tập I, sđd, tr. 150 .

Năm 954, Thiên Sách vương Xương Ngập mất, Nam Tấn vương Xương Văn mới được toàn quyền trông coi chính sự, liền sai sứ sang xin mệnh của chúa Nam Hán nhận chức Tĩnh Hải quán Tiết độ sứ kiêm đô hộ5Cương mục, tập I, sđd, tr. 228; Toàn thư, tập I, sđd, tr. 150, chép nhầm là Lưu Xưởng. Thực ra Lưu Xưởng tới năm Hiển Đức thứ 5 (958), đời Chu Thế tông mới nổi ngôi. Năm Hiền Đức thứ 1 (954), Lưu Thạnh vẫn cùng làm vua Nam Hán. – Một việc làm thể hiện sự tự ti, bạc nhược của người đứng đầu Nhà nước hậu Ngô vương. Nhưng không được bao lâu, năm 965, Nam Tấn vương Xương Văn trong một lần đem quân đi đánh dẹp phản loạn ở hai thôn Đường – Nguyễn ở Thái Bình (vùng Ba Vì – Sơn Tây ngày nay) bị trúng tên chết. Đất nước không có người đứng đầu, triều đình Cổ Loa lâm vào tình trạng hỗn loạn, kết thúc thời kỳ trị vì của vương triều Ngô. Viết về nhà Ngô, sử thần Ngô Sĩ Liên nhận xét: “Thế mà (nhà Ngô) ở ngôi không được láu, chưa thấy hiệu quà trị bình, thật đáng tiếc thay6Toàn thư, tập I, sđd, tr. 148.

Thái độ bạc nhược và suy yếu của triều đình Cổ Loa do Thiên Sách vương Xương Ngập và Nam Tấn vương Xương Văn đứng đầu đã không duy trì, phát triền mà còn phá tan cơ nghiệp của Tiên vương Ngô Quyền, là cơ hội để các thế lực vùng nổi dậy. Đất nước lâm vào tình trạng phân tán, cát cứ mà sử cũ thường gọi là “loạn 12 sứ quân”.

Nguồn: Lịch sử Việt Nam- Vũ Duy Mền

Xem thêm: