Điển cố Gương vỡ lại lành

Gương vỡ lại lành là câu nói quen thuộc để chỉ sự hàn gắn, đoàn tụ sau khi chia lìa, tan vỡ. Câu này thường vận để nói đến tình duyên vợ chồng. Trong văn học thành ngữ điển cố Gương vỡ lại lành cũng được nhiều tác giả vận dụng. Ví dụ như trong Truyện Kiều, Hoa Tiên …

– Bây giờ gương vỡ lại lành,

Khôn thiêng lừa-lọc đã dành có nơi.

(KIM-VÂN-KIỀU)

– Mảnh gương ai bẻ làm hai,

Biết đâu mà được giải-bầy duyên do.

(HOA-TIÊN)

dien-co-guong-vo-lai-lanh
Điển cố Gương vỡ lại lành (ảnh minh họa)

Lạc-Xương Công-chúa là em vua Trần-Hậu-Chúa Thúc Bảo, và là vợ Từ-Đức-Ngôn, làm chức Sá-nhân của Đông Cung nhà Trần. Bà là một thiếu-phụ thơ-từ nức tiếng, tài-sắc hơn người.

Gặp lúc nhà Trần bị nhà Tùy đánh, Từ-Đức-Ngôn tự nghĩ vợ-chồng khó được trọn-vẹn cùng nhau, bèn bảo vợ rằng : « Tài-sắc dường ấy, hễ nước mất, Công-chúa hẳn lọt vào tay nhà quyền-hào, còn mong gì sum-họp với nhau được nữa. Nhưng nếu chưa rứt hẳn mối tình và còn mong thấy mặt nhau, tất phải có vật gì làm tin ».

Chàng bèn đập một cái gương ra làm hai, mỗi người giữ một mảnh, rồi hẹn rằng : « Về sau, cứ nhớ ngày rằm tháng giêng, đem mảnh gương ra bán ở chợ Kinh-đô. Nếu ta có đấy, thì sẽ tìm gặp nhau được ».

Đến khi nhà Trần mất nước (dương-lịch 589) Lạc-Xương Công-chúa quả vào tay danh-tướng nhà Tùy là Việt-Công Dương-Tố. Bà được yêu-mến lạ dường, đãi-đọa rất hậu.

Còn Đức-Ngôn thì lưu-lạc gian-nan, trăm phần cay đắng ;

sau trải bao sương-tuyết mới đến được kinh-đô. Chàng y hẹn ngày rằm tháng giêng ra chợ để dò-la thăm-hỏi. Chợt thấy một người ăn-mặc ra dáng đầy-tớ, đem bán một mảnh gương nói giá thật cao, cả chợ cho là xuẩn. Đức-Ngôn mời người ấy đến một nơi, cơm rượu đãi xong, kể hết chân-tình, rồi đem mảnh gương của mình ra ghép lại với mảnh kia, thấy liền nhau như một. Bèn nhờ người ấy đưa hộ một bài thơ về :

Gương với người đều vắng,

Thấy gương chẳng thấy người.

Chị Hằng còn lánh mặt,

Chỉ có bóng giăng soi.

Nguyên tác : 

Chiếu dữ nhân câu khứ, 

Chiếu qui nhân bất qui. 

Vô phục Hằng-Nga ảnh, 

Không lưu minh nguyệt huy. 

 

Chữ hán

照與人俱去

照歸人不歸

無復姮娥影

空留明月輝

 

Công-chúa được thư thì giọt lệ chứa-chan, mùi ăn chẳng nhớ. Dương-Tố biết ý thương tình, mời Đức-Ngôn đến, hậu tặng cho lụa vàng và nói rõ muốn đem Công-chúa giả lại cho. Ai nghe thấy thế cũng đều thán-phục. Một hôm, Dương-Tố mở tiệc, cùng ngồi uống rượu với Công-chúa và Đức-Ngôn. Nhân ép Công-chúa làm thơ, thì bà liền ứng-khẩu đọc lên một bài :

Ngày nay sao dời-đổi

Người mới lại người xưa ;

Khóc dở thêm cười dở,

Việc đời đã khó chưa.

Nguyên tác : 

Kim nhật hà thiên thứ 

Tân quan đới cựu quan 

Tiếu đề câu bất cảm 

Phương nghiệm tố nhân nan. 

 

Chữ hán

今日何遷次

新官對舊官

笑啼俱不敢

方驗做人難

 

Dương-Tố bèn cho Công-chúa về Giang-nam cùng với Đức-Ngôn giai-lão.

Phan Mạnh Danh dịch

Nguồn: Điển cố truyện và thơ