Điển cố Khúc “Phượng cầu hoàng”

Trong Truyện kiều của cụ Nguyễn Du có câu ” Khúc đâu Tư Mã phượng cầu, Nghe ra như oán, như sầu phải chăng!” Có nhắc tới khúc Phượng cầu. Đây là nói tơi điển cố Khúc “Phượng cầu hoàng” Tư Mã Tương Như.

“Phượng cầu hoàng” của  là một tác phẩm của Tư Mã Tương Như. Khúc Phượng cầu hoàng khá nổi tiếng, và được nhiều người biết đến qua các bộ phim cổ trang. Khúc nhạc này xoay quanh câu chuyện điển cố sau.

điển cố Phượng cầu hoàng

– Điển cố Phượng cầu hoàng

Tư Mã Tương Như, tự Tràng Khanh, người ở Thành Đô đời nhà Hán. Người rất đa tài, văn hay, đàn giỏi. Khi lìa quê lên Tràng An để lập công danh, đến con sông đầu làng, Tương Như viết trên cầu một câu: “Bất thừa cao xa tứ mã, bất phục quá thử kiều” (Không ngồi xe cao bốn ngựa, không qua lại cầu này nữa).

Nhưng vốn con người phóng lãng hào hoa rất mực nên mua được một chức quan nhỏ, làm trong ít lâu, chán, cáo bịnh, qua chơi nước Lương, rồi trở về nước Thục. Đến đâu, Tương Như cũng dùng bút mực và cây đàn để giao thiệp bằng hữu. Trong khi đến đất Lâm Cùng, Tương Như vốn sẵn quen với Vương Cát là quan lệnh ở huyện, nên đến chơi. Cát lại mời Tương Như cùng đi dự tiệc ở nhà Trác Vương Tôn, vốn viên ngoại trong huyện. Nghe tiếng Tương Như đàn hay nên quan huyện cùng Trác Vương Tôn yêu cầu đánh cho một bài.

Họ Trác vốn có một người con gái rất đẹp tên Văn Quân, còn nhỏ tuổi mà sớm góa chồng, lại thích nghe đàn. Tương Như được biết, định ghẹo nàng, nên vừa gảy đàn vừa hát khúc “Phượng cầu hoàng (Chim phượng trống tìm chim phượng mái). Lời bài hát táo bạo và nhiệt tình tự nhiên khiến Trác Văn Quân, người đang nghe sau bức màn, cảm động, sau khi gặp Tư Mã Tương Như, cả hai đồng ý bỏ trốn.

Tối hôm đó, Trác Văn Quân thu dọn đồ đạc bước ra khỏi nhà, gặp Tư Mã Tương Như đã đợi sẵn ngoài cửa, để cùng nhau bỏ trốn. Tình yêu của họ mãi sau này mới được gia đình đông ỳ.  Sau này có nhiều người gọi việc bỏ trốn của họ là “hành động lăng nhăng”, nhưng điều này không ngăn cản họ trở thành hình mẫu cho nhiều cặp vợ chồng trong tương lai.

(Bản thân admin không khuyến khích hành động bỏ trốn này).

– Khúc nhạc Phượng cầu hoàng cổ cầm

Tiếng trung Phiên âm Dịch nghĩa
鳳求凰

鳳兮鳳兮歸故鄉,

遨遊四海求其凰。

時未遇兮無所將,

何悟今兮昇斯堂!

有艷淑女在閨房,

室邇人遐毒我腸。

何緣交頸為鴛鴦,

胡頡頏兮共翱翔!

Phượng cầu hoàng

Phượng hề, phượng hề quy cố hương,

Ngao du tứ hải cầu kỳ hoàng,

Thời vị ngộ hề vô sở tương,

Hà ngộ kim tịch đăng tư đường.

Hữu diệm thục nữ tại khuê phường,

Thất nhĩ nhân hà sầu ngã trường.

Hà duyên giao cảnh vi uyên ương

Tương hiệt cương hề cộng cao tường.

Phượng cầu hoàng

Chim phượng, chim phượng về cố hương,

Ngao du bốn bể tìm chim hoàng

Thời chưa gặp chừ, luống lỡ làng.

Hôm nay bước đến chốn thênh thang.

Có cô gái đẹp ở đài trang,

Nhà gần người xa não tâm tràng.

Ước gì giao kết đôi uyên ương,

Bay liệng cùng nhau thỏa mọi đường.

Một bản khác lại đề như sau:

凤求凰

其一

有一美人兮,见之不忘。

一日不见兮,思之如狂。

凤飞翱翔兮,四海求凰。

无奈佳人兮,不在东墙。

将琴代语兮,聊写衷肠。

何时见许兮,慰我彷徨。

愿言配德兮,携手相将。

不得於飞兮,使我沦亡。

Phượng cu hoàng

Kì nht

Hữu nhất mĩ nhân hề, kiến chi bất vong.

Nhất nhật bất kiến hề, tư chi như cuồng.

Phượng phi cao tường hề, tứ hải cầu hoàng.

Vô nại giai nhân hề, bất tại đông tường.

Tương cầm đại ngữ hề, liêu tả trung tràng.

Hà thời kiến hứa hề, úy ngã bàng hoàng.

Nguyện ngôn phối đức hề, huề thủ tương tương.

Bất đắc vu phi hề, sử ngã luân vong.

 

Phượng cu hoàng

Khúc 1

Có một mỹ nhân này, gặp chi không quên.

Một ngày không thấy này, tư chi như điên.

Phượng phi bay lượn này, tứ hải cầu hoàng.

Bất đắc dĩ giai nhân này, không ở thành Đông.

Đem cầm đại lời nói này, tán gẫu viết tâm sự.

Khi nào gặp hứa này, an ủi ta bàng hoàng.

Nguyện nói xứng đức này, dắt tay cùng đem.

Không được với phi này, sử ta tiêu vong.

其二

凤兮凤兮归故乡,遨游四海求其凰。

时未遇兮无所将,何悟今兮升斯堂!

有艳淑女在闺房,室迩人遐毒我肠。

何缘交颈为鸳鸯,胡颉颃兮共翱翔!

凰兮凰兮从我栖,得托孳尾永为妃。

交情通意心和谐,中夜相从知者谁?

双翼俱起翻高飞,无感我思使余悲。

Kì nh

Phượng hề phượng hề quy cố hương, ngao du tứ hải cầu kì hoàng.

Thời vị ngộ hề vô sở tương, hà ngộ kim hề thăng tư đường!

Hữu diễm thục nữ tại khuê phòng, thất nhĩ nhân hà độc ngã tràng.

Hà duyên giao cảnh vi uyên ương, hồ hiệt hàng hề cộng cao tường!

Hoàng hề hoàng hề tòng ngã tê, đắc thác tư vĩ vĩnh vi phi.

Giao tình thông ý tâm hòa hài, trung dạ tương tòng tri giả thùy?

Song dực câu khởi phiên cao phi, vô cảm ngã tư sử dư bi.

Khúc hai

Phượng này phượng này về cố hương, ngao du tứ hải cầu này hoàng.

Khi chưa gặp này không chỗ nào đem, gì ngộ nay này thăng tư nhà!

Có tươi đẹp thục nữ ở khuê phòng, thất nhĩ nhân xa độc ta tràng.

Gì duyến giao cảnh vi uyên ương, hồ chim bay lên bay xuống này tổng cộng bay lượn!

Hoàng này hoàng này theo ta tê, đắc thác tư vĩ vĩnh là phi.

Giao tình thông ý tâm hài hòa, trung dạ cùng theo biết người ai?

Hai cánh đều nảy sinh trở mình bay cao, vô cảm ta tư sử dư đau buồn.

Xem thêm: