Dương Đình Nghệ đánh đuổi quân Nam Hán khôi phục nền tự chủ

Dương Đình Nghệ đánh đuổi quân Nam Hán khôi phục nền tự chủ

Khi quân Nam Hán chiếm được nước ta, chúng đã tăng cường vơ vét và bóc lột, khiến nhân dân ta càng sôi sục ý chí đấu tranh. Tuy đã tái lập được ách đô hộ trên đất nước ta, nhưng thực tế chính quyền đô hộ Nam Hán mới chỉ thiết lập bộ máy cai trị của chúng ở Đại La và những vùng phụ cận, chứ không thể kiểm soát được tất cả những hương, giáp của người Việt quản lý trong gần suốt 30 năm kể từ khi họ Khúc giành quyền tự chủ. Trước tình hình này, vua nhà Nam Hán đã phải nói với những kè tả hữu của mình ràng: “Dân Giao Châu thích nổi loạn, ta chỉ có thế cơ mi được thôi”1Toàn thư, Ngoại ký, quyển V, tập I, sđd, tr. 195. Cương mục, Tiền biên, quyển V, tập I, sđd, tr. 220. Sách An Nam chí lược của Lê Tắc cũng ghi, vua Nam Hán là Nghiễm bảo kẻ tả hữu rằng: “Dân Giao Chi ưa làm loạn, chi nên lung lạc họ mà thôi”, quyển 11, sđd, tr. 225..

Đúng như sự lo lắng của triều đình Nam Hán, tại các địa phương của nước ta, nhiều hào trưởng và tướng lĩnh của họ Khúc, cho đến thời điểm này, vẫn còn duy trì được lực lượng riêng của mình và nắm quyền quản lý nhiều vùng đất rộng lớn mà chính quyền đô hộ nhà Nam Hán không thể nào với tay tới dược. Như vùng đất Đường Lâm (thuộc thị xã Sơn Tây, Hà Nội ngày nay) thuộc quyền nắm giữ của họ Ngô; vùng đất Phong Châu (thuộc Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc ngày nay) thuộc quyền nắm giữ của họ Kiều; vùng đất cổ Pháp (thuộc Từ Sơn, Bắc Ninh ngày nay) thuộc quyền nắm giữ của họ Lý; vùng đất Hoa Lư (thuộc Hoa Lư, Ninh Bình ngày nay) thuộc quyền nắm giữ của họ Đinh; vùng đất Bối Lý (thuộc huyện Đông Sơn, Thanh Hoá ngày nay) thuộc quyền nắm giữ của họ Lê, v.v… Đặc biệt là vùng đất Dương Xá (thuộc Thiệu Dương, Thiệu Hoá, Thanh Hoá ngày nay) do họ Dương – một dòng họ lớn có thế lực ở Thanh Hoá nắm giữ.

Từ lâu họ Dương đã là một dòng họ lớn, vừa có thế lực vừa có uy tín không chi riêng đối với vùng châu Ái (thuộc Thanh Hóa ngày nay) mà ảnh hường còn lan rộng ra cả nước. Trong công cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ của họ Khúc năm 905, người đứng đầu họ Dương là Dương Đình Nghệ đã đóng góp khá nhiều công sức và trở thành một vị tướng tin cậy của chính quyền tự chủ họ Khúc.

Dương Đình Nghệ
Dương Đình Nghệ

Sau đó, Dương Đỉnh Nghệ được giao cho quản giữ vùng châu Ai và ông đã trở thành một thủ lĩnh của cà một vùng đất rộng lớn nam ở phía Nam, có vai trò xung yếu chân giữ mặt Nam của đất nước. Thế lực và uy tín của họ Dương lúc ấy đã làm cho chính quyền đô hộ ở Đại La phải lo ngại. Sử sách của ta còn ghi: “Dương Đình Nghệ nuôi 3.000 con nuôi, mưu đồ việc khôi phục”2Toàn thư, Ngoại kỷ, quyển V, tập I, sđd, tr. 196. Những người gọi là “con nuôi” này đều mang họ Dương, khi bình thường họ là những thuộc hạ thân cận, khi hữu sự họ lại là những người lính dũng mãnh của họ Dương trong cuộc chống trả với quân Nam Hán. Sách Cương mục của triều Nguyễn cũng ghi những người “con nuôi” này thực tế là những tráng sĩ hay những nha binh dùng vào việc khôi phục Giao Châu như sau: “Trước kia Diên Nghệ (Đình Nghệ) có chí định khôi phục Giao Châu có nuôi ba nghìn tráng sĩ làm nha binh”3Cương mục, quyển 17, tập I, sđd, tr. 220. Sách Việt sử tiêu án của Ngô Thì Sĩ ghi cụ thể hơn là, Dương Đình Nghệ “trước làm tướng cho họ Khúc, đến khi Lý Khắc Chính bắt được Khúc Thừa Mỹ, lập cách báo thù cho Khúc bèn đặt ra trường đánh vật chiêu tập các hào kiệt, lấy đại nghĩa khuyến khích họ, đồng mưu với nhau đánh đuổi tướng Hán là Lý Khắc Chính”4Ngô Thì Sĩ, Việt sử tiêu án, bản dịch của Nxb. Văn hoá Á châu, Sài Gòn, 1960, tr. 78. Lý Tiến coi giữ Giao Châu lúc ấy cũng biết rất rõ việc Dương Đình Nghệ “nuôi con nuôi” trong nhà là nuôi ý định lấy lại Giao Châu nhưng hắn không dám đệ trình lên vua Hán mà chỉ cho người về báo.

Hiện nay ở làng Ràng (trước kia là ấp Ràng) thuộc xã Thiệu Dương, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa vần còn một đền thờ Dương Đình Nghệ. Tương truyền ngôi đền được làm trên nền nhà cũ của ông và gần đó vẫn còn những địa danh liên quan đến việc nuôi và luyện quân của Dương Đình Nghệ như Kho lúa, Kho bạc, Kho tiền, Đồng Khổ, v.v… Cũng tại đền thờ Dương Đình Nghệ, khi xưa còn cỏ câu đối:

“Dương tam thiên nghĩa tử dĩ phục thù hằng hằng sinh khí,

Chưởng bát vạn hùng sự nhi xuất chiến, lẫm lẫm oai thanh

(Nuôi ba vạn con nuôi để phục thù, khí mạnh không cùng,

Cầm tám vạn quân hùng mà ra trận, uy danh lừng lẫy)5Xem Nguyễn Danh Phiệt (Chủ biên), Trần Thị Vinh, Đỗ Đức Hùng, Lịch sử Việt Nam thế kỳ X – đầu XV, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 2002, tr. 24.

Khi đã chuẩn bị chu đáo mọi việc, vào đầu năm Tân Mão (931), Dương Đình Nghệ tập hợp lực lượng từ Ái Châu, đem quân ra Giao Châu, bao vây và tiến công vào trung tâm của chính quyền đô hộ Nam Hán ở thành Đại La. Lý Tiến không chống cự nổi đành phải cố thủ trong thành để chờ xin viện binh. Vua Nam Hán đã phải cử viên Thừa chí là Trần Bảo đem quân sang ứng cứu. Nhưng cánh quân cứu viện của Trần Bảo vừa tới được Đại La thì thành đã bị hạ.

Lý Tiến, người được cử trông giữ thành cũng không dám cố thủ nữa mà đã cao chạy xa bay về nước. Không còn bấu víu vào đâu, Trần Bảo đành tổ chức vây thành, tấn công Dương Đình Nghệ. Nhưng Dương Đình Nghệ đã củng cố được lực lượng, giành thế chủ động, rồi đưa quân ra ngoài thành nghênh chiến, nhanh chóng giết chết viên tướng Trần Bảo và tiêu diệt hết đám viện binh vừa kéo sang tại trận6Toàn thư, Ngoại kỳ, quyển V, tập I, sđd, tr. 196, mang thắng lợi về cho nhân dân. Đất nước ta lại một lần nữa được giải phóng khỏi ách đô hộ của ngoại bang.

Như vậy, sau chưa đầy một năm bị mất vào tay nhà Nam Hán, nền độc lập dân tộc lại được khôi phục. Duơng Đình Nghệ thực sự là một người có công lớn sau họ Khúc đánh đuổi giặc ngoại xâm, đưa cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhân dân ta phát triển thêm một buớc.

Đến sử sách Trung Quốc cũng phải công nhận sự thật này là vào “Năm Đại Hữu thứ tư (931 ) Dương Đình Nghệ ờ Ái Châu làm phản đem quân đánh Giao Châu. Thứ sử Lý Tiến trốn về nước. Nghiễm sai Thừa chi Trình Bảo đánh Đình Nghệ, Trình Bảo tử trận”7Ngũ đại sứ ký, quyển 65, Thế gia 5.

Sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân ta vào đầu thế kỷ X, mặc dù đã vượt qua khá nhiều thăng trầm và hết sức hiểm nghèo nhưng bước đầu thu được những thắng lợi rất đáng kể, giáng một đòn phủ đầu bất ngờ vào mộng xâm lăng và tham vọng bành trướng xuống phía Nam của nhà Nam Hán. Tuy nhiên, không vì thế mà chúng đã hoàn toàn từ bỏ dã tâm xâm lược đối với đất nước ta mà ngược lại càng làm cho chúng tức tối hơn, điên cuồng hơn và ráo riết hơn đề thực hiện âm mưu trả đũa.

Đánh đuổi xong quân Nam Hán, đất nước được giải phóng khỏi ách đô hộ, Dương Đình Nghệ lên nắm chính quyền cũng xưng là Tiết độ sứ8Cương mục, quyển V, tập I, sđd, tr. 221, quản lãnh công việc Giao Châu và đóng đô ở Đại La.

Tại đây ông chăm lo củng cố chính quyền tự chủ tiếp nối sự nghiệp của họ Khúc trước đó trong công cuộc tái thiết đất nước. Dương Đình Nghệ đã lo cắt đặt các tướng lĩnh đi trấn trị các vùng đất trọng yếu của đất nước, như cử Đinh Công Trứ giữ chức Thứ sử Hoan Châu, Ngô Quyền coi giữ Ái Châu, v.v…

Nhưng giữa lúc công cuộc tái thiết đất nước đang có những bước tiến triển tốt đẹp thì đến tháng 3, năm Đinh Dậu (4 – 937), Dương Đình Nghệ bị nha tướng của mình là Kiều Công Tiễn ám hại9Việt sứ lược, quyển 1, sđd, tr. 40. Toàn thư, Ngoại ký, quyển V, tập I, sđd, tr. 196. Ciirmg mục, Tiền biên, quyển 5, tập I, sđd, tr. 221 để đoạt chức Tiết độ sứ. Hành động phản phúc của Kiều Công Tiễn lại một lần nữa đưa đất nước ta tới sự hiểm nguy và cũng là cơ hội tốt cho sự xâm lược trở lại của nhà Nam Hán.

Nguồn: Lịch sử Việt Nam- Vũ Duy Mền

Xem thêm: