Giàu sang chưa chín một nồi kê 

Giàu sang chưa chín một nồi kê – Đời Khai-nguyên nhà Đường có đạo sĩ họ Lã qua chợ Hàm đan, vào nhà hàng đặt giường giải chiếu, để khăn gói ngồi. Một lúc, có kẻ thiếu niên trong làng, tên là Lư-sinh, mặc áo cừu ngắn, cưỡi ngựa câu, sắp đi săn, cũng vào hàng nghỉ, ghé ngồi với ông Lã, truyện trò vui vẻ lắm. Ít lâu, Lư sinh ngắm áo quần minh mà than rằng : « Tài giai không làm nên gì, cứ chịu khổ thế này mãi du ? »

Giàu sang chưa chín một nồi kê

Ông rằng : “ Tôi trông anh cũng tốt bộ vẻ vang lắm, có gì mà kêu khổ? » – Sinh rằng : “ Tôi nghĩ tôi sống cũng thừa, chẳng thích gì ! » Ông rằng: « Thế còn chưa thích, thế nào mới bằng lòng ? » – Sinh rằng : “Tôi nghĩ làm người sống ở đời, phải nên lập công to, làm quan lớn, ăn miếng ngon, mặc của tốt, nghe hát hay, họ hàng vẻ vang, nhà cửa lừng lẫy, thế mới thỏa chí làm giai. Chứ tôi từ bé đi học, cũng tính rằng giầu sang như vỗ tay, bày giờ tuổi đã đứng bóng, vẫn còn chân lấm tay bùn, còn sướng gì nữa…!Nói rồi buồn thiu, mắt lim dim muốn ngủ; chủ nhà hàng đương quấy kê đãi khách. Ông giở đẫy lấy cái gối đưa bảo Sinh rằng : « Anh ra dáng mệt, hãy tạm ngả lưng. » Gối ấy bằng sứ, hai đầu trổ hồng. Sinh dựa gối thiu-thiu, trong lỗ hổng sáng và nhớn lắm, chui qua đó hóa ra về nhà  Lấy vợ họ Thôi, người đẹp nhà giàu. Từ đó ngựa xe rậm rịch, quần áo xênh-xang, năm sau thi đỗ tiến sĩ, được bổ quan ngay. Ba năm đã ra tri-phủ Đông-châu. Sinh thích hổ-công, đào một con sông Vận-hà dài 80 dậm, đi lại buôn bán tiện lợi lắm, hàng phủ dựng bia đề kỷ-công. Sau thăng án-sát đạo Lĩnh-nam, lại về kinh làm Kinh-triệu-doãn.

Bấy giờ vua Thần- vũ Hoàng-đế gây đánh các rợ mọi. Rợ Thô-phồn vào ăn cướp đánh lấy mất châu Qua-xa. Tiết-lộ-sứ tên là Vương Quân-Hoán bị thất trận chết, trong nước sợ quá. Vua nghĩ kén lấy tướng tài, liền cắt Sinh làm ngự sử trung thừa, kiêm lĩnh tiết-độ-sứ hai quận Hà-tây và Lũng-hữu. Đánh nuột trận được to lắm, chém vạn thủ cấp, mở thêm đất 900 dậm; đắp 3 thành to để giữ các nơi hiểm vếu. Dân mạn bắc được nhờ lắm. Sinh danh-vị đã cao, lắm kẻ yêu cũng nhiều người ghét. Quan Tể-tướng ghen tức, rèm với vua phải giáng làm Thứ-sử châu Đoan. .. – Cách ba năm lại được về làm tướng, giữ chính nước mười năm, dâng mưu hay, dự bàn mật, mỗi ngày vua tiếp ba lần, nức tiếng rằng hiền-tướng. Cả triều-đình ghen ghét, lại rèm với vua răng Sinh mật mưu thông với biên-tướng định làm phản, phụng chỉ tống ngục, lính đến bắt kịp lắm. Sinh sợ hãi quá, khóc bảo vợ rằng: « Ta vốn nhà làm ruộng ở Sơn-đông, cấy dăm ba mẫu không đến nỗi đói rét, quan quý làm chi cho đến nỗi này. Bây giờ dẫu muốn áo ngắn ngựa câu, dong chơi săn bắn sao được nữa ! » Liền giơ dao muốn tự tử, vợ con giữ không cho. Vào ngục bao nhiêu người đồng tội phải chết chém cả, Sinh may có tay trong cứu, được giảm tội, giáng làm quan mục châu Hoan. Sau vua biết oan, cho phục chức làm quan Trung – thư – lệnh, phong tước Triệu quốc-công, ân sủng rất hậu. Sinh có năm con giai đều làm quan to cả ; con út là Ý-lạc người rất hiền, hai mươi tuổi đã làm quan hữu – bổ – khuyết; thông gia rặt là họ sang-trọng cả, các – cháu hơn mười đứa. Sinh dầu hai lần phải biếm, mà lại hai lần vào làm tướng, ra vào chốn đài-các hơn ba mươi năm, hách dịch vẻ vang, thiên hạ có một. Giờ về già Sinh chơi bời, – con hát đầy nhà, thanh sắc nhất đời ; suốt trước sau vua cho ruộng tốt, nhà to, ngựa hay, hầu đẹp, không biết bao nhiêu mà kể.

Đã già lắm, Sinh cáo hưu mãi không được, đến lúc ốm, vua sai trung-sứ trông nom, hết bọn này, lại bọn khác, thầy hay thuốc quá, chật của đầy nhà. Sắp mất dâng sớ rằng: “ Tôi vốn học trò, con nhà làm ruộng, may sinh đời thịnh, được dự hàng quan, quá đội ơn giời, trộm lên ngôi tướng, văn đến điện-các, vũ đến đổng-nhung, hơn 30 năm, vào triều ra quận, những là hổ-lộc, chưa chút đền ơn, cũng cam kéo tơ tằm, chết không dám quản. Nào ngờ – ngày cao tuổi ngựa, già đã theo sau. Tôi may ngôi nhất tam-công, tuổi ngoài bát-thập ; sống thừa, chết đã đến; dầm dìa giường bệnh, hấp hối hơi tàn, ân vẫn ghi lòng, chết không nhắm mắt, kinh dâng ba chữ, lạy tạ chín lần. » Vua cho lời chiếu đáp lại rằng : ( Người thực hiền tài, Trẫm được trông cậy. Ra yên trộm giặc, vào chính triều đình, mấy mươi năm thiên-hạ trị bình, là công ngươi cả, chẳng may khi ấm lạnh, đâu đến nỗi nào. Trâm nay sai quan Đại-tướng là Cao Lực-Sĩ đến thăm người, cứ cố uống thuốc thang, Trẫm chúc mong chờ chóng khỏi”. Đến chiều Sinh mất…

Đến đây Sinh bất thình lình vươn vai thức dậy. Trông ra háo minh vẫn nằm ở nhà hàng, Ông Lã vẫn ngồi cạnh, chủ nhà quẩy kể cũng chưa chín. 

Sinh bâng khuâng đứng dậy, trông ngơ ngác mà hỏi rằng: “ Ô hay có nhẽ chiêm bao ư? » Ông Lã cười mà đáp rằng : « Ấy trò đời cũng như thế thỏi…. Sinh bùi ngùi một lát, tạ ông Lã mà rằng: «Thôi cái cảnh vinh nhục, cái nhẽ được hỏng, tôi biết cả rồi. Thực là cụ có lòng thương mà nén dòng đục cho tôi đó, xin lĩnh nhời dạy» 

Nói rồi lạy, xin theo ông Lã đi Tu tiên

Trịnh Xuân Nham – Trích điển cố Tàu – Nam phong

Xem thêm: