Nhà Nam Hán xâm lược và thất bại của họ Khúc

 Nhà Nam Hán xâm lược và thất bại của họ Khúc

Trong lúc họ Khúc đang nắm giữ và xây dựng chính quyền tự chủ đầu tiên ở An Nam thì ở Trung Hoa, như vừa nói trên, chính quyền đô hộ nhà Đường lại bị rơi vào cảnh hỗn loạn Năm đời mười nước, xâu xé lẫn nhau. Bắt đầu là nhà Hậu Lương tiếp đến Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán và cuối cùng là nhà Hậu Chu, truyền nhau cai quản miền Trung Nguyên suốt 53 năm (907 – 960). Cũng trong thời Ngũ đại, cùng với các thể lực lớn tranh hùng ờ trung ương, thì ở địa phương, những thế lực cát cứ chiếm giữ các địa phương cũng nổi lên, hình thành nên các tiểu quốc riêng biệt, gồm tất cả 10 nước. Đó là: Tiền Thục (891 – 937 ở vùng Tứ Xuyên), Ngô (892 – 937 ờ vùng An Huy), Ngô Việt (893 – 978 ở vùng Chiết Giang), Sờ (896 – 951 ờ vùng Hồ Nam), Mân (893 – 945 ở vùng Phúc Kiến), Nam Bình (907 – 963 ở vùng Hồ Bắc), Nam Đường (937 – 975 ở vùng Giang Tô, An Huy), Hậu Thục (925 – 964 ở vùng Tứ Xuyên), Bắc Hán (951 – 979 ở vùng Sơn Tây) và Nam Hán (905 – 971 ở vùng Quảng Đông, Quảng Tây).

Vùng Quảng Đông, Quảng Tây là nơi gần sát biên giới nước ta, đó là địa phận cát cứ lâu đời của họ Lưu. Ngay từ cuối thế kỷ thứ IX, nhân cơ hội nhà Đường suy yếu, Lưu Án đã chiếm giữ nhiều châu thuộc khu vực này. Rất nhiều con cháu của những danh thần nhà Đường bị đày ra ở đây cũng như những nhân sĩ ở Trung Nguyên chạy về đây lánh nạn đều được Lưu Ân dung nạp. Năm 906, nhà Hậu Lương đã phong cho Lưu Ân làm Tiết độ sứ Quảng Châu, kiêm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ An Nam đô hộ phủ, nhằm buộc nước ta phải lệ thuộc vào chính quyền Quảng Châu sau khi đã có chính quyền tự chủ của họ Khúc. Năm 911, Lưu Ẩn chết, em là Lưu Nham (sau đồi là Lưu Cung, rồi Lưu Nghiễm)1Sách An Nam chi lược ghi Lưu Nghiễm là con Lưu Ân, kế nghiệp cha xưng là Nam Hán (quyển 11, sđd, tr. 225) tiếp tục thay quyền Lưu Ẩn. Năm 917, Lưu Nghiễm tự xưng làm Hoàng đế, lấy niên hiệu là Càn Hanh, đặt quốc hiệu là Hán (tức nhà Nam Hán)2Gọi là Nam Hán là đế phân biệt với nhà Hậu Hán thành lập ở Trung Nguyên năm 947 và Bắc Hán thành lập năm 951 ở các vùng Thái Nguyên, Sơn Tây.

Nhà Nam Hán là một trong mười nước thời Ngũ đại thập quốc đang cát cứ ờ quanh địa bàn vùng Trung Nguyên lúc bấy giờ. Do được nhiều thế lực giúp sức, như những nhân sĩ ở Trung Nguyên đến lánh nạn và con cháu danh thần của nhà Đường bị đày dán không trớ về quê, được họ Lưu dung nạp như vừa nói ờ trên và đặc biệt là do khai thác được nhiều sản vật quí cùng với việc mở rộng buôn bán giao thương với phía Bắc, nhà Nam Hán đã trờ thành một triều đình cát cứ vào loại mạnh ở vùng Lĩnh Nam. Nên vào năm 928, Nam Hán đã đẩy lùi được cuộc tấn công của nước Sở ở Hồ Nam , giữ vững được vùng biên giới phía Bắc.

Một khi lực lượng đã trở nên vừng mạnh, biên giới phía Bắc tạm yên, triều đình Nam Hán bắt đầu có ý định nhòm ngó và thực hiện mưu đồ bành trướng xuống phía Nam. Nơi mà nhà Nam Hán để mắt tới chính là nước ta – một đất nước vừa mới giành được quyền tự chủ trong vòng hom 20 năm kể từ cha con họ Khúc – một thế lực đang lên ở Giao Châu.

Ở Giao Châu, ngay từ sau khi nhà Nam Hán – một trong mười tiểu quốc của Ngũ đại thập quốc nằm ở vị trí gần kề cận với mình – được thành lập, Khúc Hạo không thể không nhìn thấy trước nguy cơ đe dọa đến sự tồn vong của đất nước cũng như sự yên ổn của chính quyền tự chủ hãy còn quá non trẻ cùa mình, nên đã sai con là

Khúc Thừa Mỹ sang mượn cớ giao hảo và cũng là để dò xét hư thực3Cương mục, Tiền biên, quyển V, tập I, sđd, tr. 219. Sách An Nam chí lược của Lê Tắc – một tác giả người Trung Quốc cũng viết: “Lưu Ân chết, Lưu Nghiễm kế lập, xưng quốc hiệu là Nam Hán. Khúc Hạo khiến con là Thừa Mỹ qua làm Khuyến Hào sứ, đến Quảng Châu để dò xét hư thực ”4Lê Tắc, An Nam chí lược, quyển I, sđd, tr. 225.

thời Nam hán
Ngũ đại thập quốc thời Nam hán (ảnh wikimedia)

Nhưng không được bao lâu, giữa lúc vận mệnh đất nước đang đứng trước nhiều nan nguy thì Khúc Hạo qua đời, Khúc Thừa Mỹ lên kế nghiệp, không còn cách nào khác, trước nguy cơ đe dọa của nhà Nam Hán đã phải cho người sang xin lĩnh tiết việt của nhà Hậu Lương và Khúc Thừa Mỹ đã được nhà Hậu Lương phong cho làm Tiết độ sứ cai quản đất Giao Châu. Khúc Thừa Mỹ làm như vậy là muốn trông cậy vào nhà Hậu Lương, vừa để chế ngự triều đình Nam Hán – một thế lực cát cứ địa phương mới lên – đồng thời cũng là để tàng thêm sức mạnh trước các thế lực thổ hào địa phương ở trong nước.

Khi biết được tin đó, vua nhà Nam Hán là Lưu Nghiễm rất phẫn nộ, vì thấy Khúc Thừa Mỹ vừa sang giao hảo với mình lại vừa thần phục và xin “tiết việt” của nhà Hậu Lương, vốn nuôi sẵn ý định thôn tính xuống phía Nam, đã lập tức cho quân tiến vào nước ta.

Vào năm 9305Việt sử lược, quyển 1, sđd, tr. 39 và An Nam chí lược, quyển 11, sđd, tr. 225. Về sự kiện này các sách Ngũ đại sử ký, quyển 69 và Tư trị thông giám, quyển 277 cũng chép giống như hai sách trên. Riêng sách Đại Việt sử ký toàn thư và Việt sử thông giám cương mục không rõ căn cứ vào nguồn tài liệu nào lại chép vào năm 923. Ở đây chúng tôi dùng niên đại năm 930 có khả năng hợp lý hơn, Lương Khắc Trinh và Lý Thủ Dung6Sách Việt sử lược, quyển 1, sđd, tr. 39 chép là Lương Khấc Chân. Sách Đại Việt sử ký toàn thư, quyển V và Cương mục, Tiền biên, quyển V, tập I, sđd, tr. 220 lại chép là Lý Khắc Chính. Tướng Lương Khắc Trinh và Lý Thủ Dung là theo nguồn tài liệu của Ngũ đại sứ kỷ và Tư trị thông giám được lệnh làm tướng tiên phong đem quân đi đánh. Khúc Thừa Mỹ một phần do chưa chuẩn bị đầy đủ tinh thần để chống trả lại, một phần chưa thực sự tin tưởng vào sức mạnh của dân tộc để huy động nhân dân đứng lên chiến đấu mà đã vội sang cầu cứu nhà Hậu Lương, dựa vào nhà Hậu Lương để chống quân Nam Hán nên đã không giành được thắng lợi. Cuối cùng Khúc Thừa Mỹ không những bị thất bại mà còn bị bắt đưa về Quảng Châu.

Đất nước ta, sau 25 năm khôi phục được quyền tự chủ từ tay chính quyền đô hộ đến đây lại bị rơi vào tay nhà Nam Hán, sự nghiệp của họ Khúc cũng kết thúc đúng như những lời luận bình xúc tích dưới đây của tác giả Lê Tung trong Việt giám thông khảo tổng luận : “Khúc Tiên chúa (Khúc Thừa Dụ) mấy đời là hào tộc, mạnh sáng chí lược, nhân nhà Đường mất, lòng người yêu mến, suy tôn làm chúa, định đô La Thành, dán vén nước trị, công đức truyền mãi, nhưng hưởng tuổi không dài. Khúc Trung chúa (Hạo) nối cơ nghiệp trước, khoan hoà, có phong thái của ông nội, trù hoạch quyết thắng, ngoài của mọi người, chống chọi các nước Bắc triều, là bậc chúa hiền của nước Việt, định ra hộ tịch và chức quản giáp, chế độ mới lập ít nhiều, nửa chừng thì mất. Đen đời Hậu chúa (Thừa Mỹ) nhằm can qua, nặng phú dịch, trăm họ ta oán, rồi bị Nam Hán đánh diệt”7Đại Việt sử ký toàn thư, tập I, Bản dịch của Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 1983, tr. 103 (từ đây viết tất là Toàn thư).

Sự nghiệp của họ Khúc tuy chưa thật trọn vẹn, nhưng nó là bước mở đầu quan trọng trong bước đường đấu tranh giành độc lập của dân tộc ta sau đó.

Sau khi bắt được Khúc Thừa Mỹ, chiếm được Giao Châu, Lương Khắc Trinh đã đưa quân tiến xuống vùng châu Ái, châu Hoan, rồi tấn công xuống cả nước Chiêm Thành, cướp nhiều của cải đem về. Sau đó, triều đình Nam Hán đã cừ thêm Lý Tiến8Việt sử lược, sđd, tr. 39 sang thay và cùng với Lương Khắc Trinh ở lại coi giữ thành Đại La.

Nguồn: Lịch sử Việt Nam- Vũ Duy Mền

Xem thêm: