Thân thế Đinh Bộ Lĩnh

Thân thế Đinh Bộ Lĩnh

Thế lực địa phương đầu tiên chống lại triều đình Cổ Loa rệu rã bạc nhược, là Đinh Bộ Lĩnh.

Đinh Bộ Lĩnh sinh năm Giáp Tý (924)1Vua bị giết hại mùa đông năm Kỳ Mão (979). Sử cũ ghi rằng vua ở ngôi 12 năm, thọ 56 tuổi (ÂL) (Toàn thư, Cương mục), hoặc ờ ngôi 11 năm, thọ 55 tuổi (Đại Việt sử lược), như vậy vua sinh năm Giáp Thân (924), hoặc năm Ất Dậu (925), quê ở thôn Kim Lư, làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng (nay là thôn Văn Bồng, xã Gia Phương, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình), bố là Đinh Công Trứ, mẹ là Đàm thị2Truyền thuyết dân gian cho rằng Đinh Bộ Lĩnh sinh ra không có cha, gia đình rất nghèo khổ. Theo sử liệu thì Đinh Công Trứ là người giữ nhiều
chức vụ cao trong bộ máy triều chính dưới thời Dương Đinh Nghệ và Ngô Quyền. Đất nước những năm đầu dưới quyền cai quản của Dương Đình Nghệ, Đinh Công Trứ từng được cử giữ chức Thứ sử Hoan Châu. Khi Dương Đình Nghệ bị ám hại, Đinh Công Trứ đã cùng với Ngô Quyền diệt nội phản, đánh thắng giặc Nam Hán. Sau
đó ông tiếp tục được cử giữ Hoan Châu.

Đinh Bộ Lĩnh sinh ra và lớn lên trong những năm tháng đất nước và gia đỉnh đầy biến động. Ỏng: “Mồ côi cha từ bé, mẹ họ Đàm đưa gia thuộc vào ở cạnh đền sơn thần trong động. Vào tuổi nhi đồng, vua thường cùng bọn trẻ con chăn trâu ngoài đồng. Bọn trẻ tự biết kiến thức không bằng vua, cùng nhau suy tôn làm trường. Phàm khi chơi đùa, thường bắt bọn chúng chéo tay làm kiệu khiêng và cầm hoa lau đi hai bên để rước như nghi trượng thiên tử. Ngày rỗi, thường kéo nhau đi đánh trẻ con thôn khác, đến đâu bọn trẻ đều sợ phục, hàng ngày rủ nhau đến phục dịch kiếm củi thổi cơm. Bà mẹ thấy vậy mừng lắm, mổ lợn nhà cho chúng ăn. Phụ lão các sách bảo nhau: “Đứa bé này khí lượng như thế ắt làm nên sự nghiệp, bọn ta nếu không theo về, ngày sau hối thì đã muộn”3Toàn thư, tập I, sđd, tr. 153.

Cố đô hoa lư - thân thế đinh bộ lĩnh
Cố đô hoa lư

Từ năm 944, Đinh Bộ Lĩnh có lẽ đã được biết về tình trạng rối loạn ờ triều đình c ồ Loa. Từ sự việc Dương Tam Kha tiếm vương vị đến tình trạng một nước “hai vương”, rồi nội bộ bất hoà và thái độ yếu hèn của Xương Văn xin mệnh cùa chúa Nam Hán để được nhận chức Tiết độ sứ. Trong tình hình chính trị – xã hội bất ổn lúc bấy giờ, với vị thế chinh trị “con viên quan” triều đình nhà Ngô, danh gia thế tộc, lại là người có tài năng và ý chí, Đinh Bộ Lĩnh có thể sớm tập hợp lực lượng để trở thành người đứng đầu sách Đào Úc4Toàn thư chép là Đào Áo. Nay là thôn Uy Tế, xã Gia Hưng, huyện Gia Viễn, tinh Ninh Bình, làm thủ lĩnh châu Đại Hoàng, lấy động I loa Lư làm căn cứ ban đầu, thực hiện sự nghiệp thống nhất đất nước cùa mình.

Động Hoa Lư là một thung lũng rộng, bốn phía đều cỏ núi bao bọc: “Ở vào vị trí hiếm trở, còn gọi là thung Lau, thung Ỏng, lòng thung bằng phẳng, rộng khoảng 16 mẫu (5,76 ha)”5Theo Nguyễn Danh Phiệt, Nhà Đinh dẹp loạn và dựng nước. Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 1990, tr. 62 – 63, nay thuộc xã Gia Hưng, huyện Gia Viên, tỉnh Ninh Bình. Động rộng 16 mẫu Bắc Bộ, xung quanh núi đá vôi dụng đứng vô cùng hiểm trờ. Phía trước động là một dãy núi đá vôi cao khoảng 30 mét, cỏ một lối mòn vượt qua quèn rất khó đi lại. Ngoài quèn là một cái đầm Cút rộng hàng trăm mét, dài gần 1 km, thực sự là một con hào thiên nhiên khó vượt qua. Nối thung Lau với thung Lá là
những lối mòn vượt quèn có thể qua lại nhưng không dễ dàng gì.

Động Hoa Lư tuy nằm trong vùng rừng núi hiểm trở, nhưng lại liền sông, gần biển được Đinh Bộ Lĩnh chọn làm địa bàn xây dựng lực lượng. Vì từ đây, ông có thể mờ rộng phạm vi hoạt động ra các vùng lân cận như Nam Định, Thái Bình để chiến đấu với các lực lượng khác.

Thấy Đinh Bộ Lĩnh tích cực xây dựng lực lượng tại căn cứ Hoa Lư, triều đinh nhà Ngô tuy đang rệu rã nhưng đã cho quân đến để đánh dẹp. Nhưng Đinh Bộ Lĩnh đã tìm cách hòa hoãn và cho con là Đinh Liễn đến triều đình Cổ Loa làm con tin.

Biết được ý định tạm hòa hoãn để xây dựng lực lượng của Đinh Bộ Lĩnh, nên Nam Sách vương Xương Văn và Thiên Sách vương Xương Ngập đã cho quân tiến đánh động Hoa Lư nhằm buộc Đinh Bộ Lĩnh quy phục. Nhưng Đinh Bộ Lĩnh kiên quyết chổng trả, khiển hai vương không còn cách nào khác là dọa treo Đinh Liễn lên cây để giết. Với lời nói đanh thép cùa Đinh Bộ Lĩnh: “Đại trượng phu chi mong lập được cóng danh, há lại bắt trước thói đàn bà xót con hay sao?”6Toàn thư, tập I, sđd, tr. 150 và thái độ cương quyết của ông sai “hcm chục người cầm cung nò nham bản vào Đinh Liễn”, hai vương phải cho quân rút lui7Sau khi Nam Tấn vương mất (năm 965), Đinh Liễn trờ về Hoa Lư. Từ đó thế lực của Đinh Bộ Lĩnh ngày càng lớn mạnh.

Nguồn: Lịch sử Việt Nam- Vũ Duy Mền

Xem thêm: