Thành lập Vương triều Tiền Lê

Hoàn lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu là Thiên Phúc năm đầu. Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôi vua mở đầu vương triều Tiền Lê …

Sau khi Đinh Tiên Hoàng và Nam Việt vương Đinh Liễn bị sát hại, Đinh Toàn mới 6 tuổi được nối ngôi. Lê Hoàn được cử làm Phó vương nhiếp chính và trực tiếp dẹp tan những lực lượng chống đối trong nội bộ triều đình.

Cuộc xâm lấn của Chiêm Thành bị thất bại, nhưng đất nước lại đứng trước một họa xâm lăng mới từ phương Bắc. Trước khi nhà Tống tiến hành xâm lăng Đại Cồ Việt thì, Lê Hoàn được quân sĩ và Dương Thái hậu đồng tình tôn lên ngôi vua thay Đinh Toàn, sử chép: “Cự Lạng cùng các tướng quân khác đều mặc áo trận đi thẳng vào Nội phù, nói với mọi người rằng: Thưởng người có công, giết kẻ trái lệnh là phép sáng để thi hành việc quán. Nay chúa thượng còn trẻ thơ, chúng ta dẫu hết sức liều chết để chặn giặc ngoài, may có chút công lao, thì có ai biết cho? Chi bằng trước hãy tôn lập ông Thập đạo làm Thiên tử, sau đó sẽ xuất quân thì hơn.

Quân sĩ nghe vậy đều hô “vạn tuế”. Thái hậu thấy mọi người vui lòng quy phục bèn sai lấy áo long con khoác lên người Lê Hoàn, mời lên ngôi Hoàng đế. Hoàn lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu là Thiên Phúc năm đầu”1Toàn thư, tập I, sđd, tr. 161, 162 Tháng 7 năm Canh Thìn (980), Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôi vua2Khi vua mất chưa an táng thì gọi là Đại Hành hoàng đế. Sau khi đã an táng thì bầy tôi bàn để đặt thụy là “Thái Tổ, Thái Tông… ” Lê Hoàn chưa được đặt tên thụy nên vẫn lấy Đại Hành làm tên thụy mà truyền đến nay., mở đầu vương triều Tiền Lê và bắt đầu tổ chức chuẩn bị kháng chiến chống quân xâm lược Tống.

Lê Đại Hành - Lê Hoàn - Triều Tiền Lê
Lê Đại Hành – Lê Hoàn

Vì thế từ đây khỉ viết về Lê Hoàn chúng tôi lấy tên thụy là Lê Đại Hành. Lê Hoàn “sinh năm Tân Sim (941), mùa thu, tháng bảy, ngày 15″3Toàn thư, tập I, sđd, tr. 157..   Sinh ra và lớn lên ở sách Khả Lập (kẻ Sập), nay là xã Trung Lập, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hoá4Sách là tên chi đơn vị hành chính cấp cơ sở ở miền núi vào thế kỷ X. Mẹ là Đặng thị, không rõ bố5Việt sử lược chép: Lê Hoàn người Trường Châu (Ninh Bình ngày nay). Việt sử tiêu án của Ngô Thì Sĩ chép: Người xã Bảo Thái, huyện Thanh Liêm (Hà Nam). Lịch sử Hà Nam Ninh, tập I – 1988 chép: Lê Hoàn quê nội ờ Thanh Liêm, quẽ ngoại ở Kẻ Sập.. Mới được 2 tuổi thì người mẹ qua đời, Lê Hoàn “trơ trọi một thân, muôn vàn cô đơn đói rét”6Toàn thư, tập I, sđd, tr. 166, 167. Sau đó, Lê Hoàn được người họ Lê ở làng Mía, nay thuộc xã Xuân Tân, huyện Thọ Xuân nhận làm con nuôi. Sống với người cha nuôi, đến tuổi trưởng thành cũng là thời điểm đất nước đang trong tình trạng “loạn 12 sứ quân”, Lê Hoàn đã tham gia đội quân của Đinh Bộ Lĩnh khi Đinh Liễn về tuyển quân ờ vùng này.

Chiến đấu dưới ngọn cờ cùa Vạn thắng vương, Lê Hoàn đã tỏ ra là người có chí lớn, một dũng tướng có tài cầm quân nên được Đinh Bộ Lĩnh tin dùng giao cho cai quản 2.000 quân sĩ. Năm 971, Lê Hoàn được vua Đinh Tiên Hoàng thăng chức Thập đạo tướng quân Điện tiền chi huy sứ, trở thành một trong những nhân vật chủ chốt của triều đình Hoa Lư. Đánh giá công lao cùa Lê Hoàn trong sự nghiệp xây dựng nhà Đinh, sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: “theo giúp Nam Việt vương Liễn, (tỏ ra) phóng khoáng, có chí lớn. Tiên Hoàng khen là người trí dũng, chắc thế nào cũng làm được việc, bèn giao cho cai quản 2 nghìn quân sĩ, thăng dần đến chức Thập đạo tướng quân Điện tiền đô chỉ huy sứ ”7Toàn thư, tập I, sđd, tr. 166, 167.

Mồ côi cha mẹ từ khi còn nhỏ tuổi, lớn lên trong bối cảnh đất nước rối loạn, nhưng bằng tài năng và trí tuệ, khi phụng sự nhà Đinh, Lê Hoàn đã dần dần khẳng định vị thế của mình trong triều đình Hoa Lư. Sau sự biến năm 979, các thế lực vì mưu cầu lợi ích riêng đã tìm cách tranh giành vị trí trong triều đình Hoa Lư. Bộ máy chủ chốt của Nhà nước Đại cồ Việt đang bị chao đảo. Cùng lúc đó mối họa xâm lăng từ phương Bắc đang đến cận kề. Quốc gia Đại Cồ Việt đứng trước nguy cơ mất ổn định và nền độc lập tự chủ của đất nước vừa giành được đang bị đe dọa nghiêm trọng. Lê Hoàn thay Đinh Toàn đứng đầu triều đình Hoa Lư là sự thay đổi phù hợp với nhu cầu thống nhất, ổn định quốc gia, là người hội tụ đủ các yếu tố cần thiết để tiếp tục đưa sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc lên tầm cao mới mà Đinh Tiên Hoàng đã khởi dựng.

Triều Tiền Lê do Lê Đại Hành đứng đầu là sự nối tiếp triều Đinh. Lê Đại Hành vẫn định đô ở Hoa Lư, quốc hiệu vẫn là Đại Cồ Việt. Sự thay đổi lớn nhất trong năm đầu làm vua là Lê Đại Hành lấy năm 980 là năm Thiên Phúc nguyên niên, giáng Đinh Toàn làm Vệ vương nhưng vẫn lấy danh hiệu Vệ vương của Đinh Toàn trong quan hệ bang giao với nhà Tống. Lê Đại Hành truy phong cha đẻ là Trường Hưng vương, mẹ là Hoàng Thái hậu. Hàng ngũ quan lại chủ chốt của triều đình Hoa Lư về cơ bản vẫn được tin dùng (trừ một số công khai chống lại đã bị trừng trị trước khi Lê Đại Hành lên ngôi). Dương Thái hậu – người đại diện có uy thế nhất của hai dòng họ Đinh và họ Dương trong triều đình vẫn sát cánh cùng Lê Đại Hành lo việc nước.

Tướng Phạm Cự Lạng được cử đứng đầu quân đội với hàm Đại tướng mà chính sử ghi rõ: “lấy người ở Nam Sách Giang là Phạm Cự Lạng làm Đại tướng quân”8Toàn thư, tập I, sđd, tr. 161. Lúc đó những nhà sư và cả những người nước ngoài đều được Lê Đại Hành trọng dụng lo việc đất nước như: Khuông Việt đại sư Ngô Chân Lưu; nhà sư Đỗ Pháp Thuận; Thái sư Hồng Hiến…tất cả đều chung sức cùng ông bàn mưu, tính kế chống giặc. Cho đến thời điểm này, triều đình Hoa Lư, đất nước Đại Cồ Việt đã sẵn sàng cùng Lê Đại Hành chuẩn bị kháng chiến chống quân xâm lược Tống.

Nguồn: Lịch sử Việt Nam- Vũ Duy Mền

Xem thêm: